Janów Miejski

Historia

Na zachód od Mysłowic, aż po granice ordynacji ciągnęły się lasy, które przecinała Bolina wraz z jej dopływem Zimna Wódka oraz kilka potoków i Staw Sołtysi.

Jeden z ordynatów mysłowickich, Jan Krzysztof Mieroszewski w 1720 roku zadecydował o budowie nowej osady na prawym brzegu Boliny i która obejmowała swoim zasięgiem dzisiejszą ulicę Janowską, aż po Muchowiec i od dawnej huty "Agata" aż po katowicką dzielnicę Bagno.

Pierwszymi osadnikami Janowa byli drwale, którzy zostali obdarzeni nadaniem kawałka ziemi, na której postawili swoje chaty - w bliskim sąsiedztwie pierwszego budynku osady czyli drewnianego pałacyku myśliwskiego Mieroszewskiego. Następnym etapem rozwoju nowej osady było postawienie w 1724 roku folwarku, nazwanego na cześć założyciela "Janowcem".

Obok folwarku powstały następne zagrody chłopskie dla zatrudnionych w folwarku oraz dom leśniczego. Przy położonym koło Boliny Stawie Sołtysim pracowała kuźnia, w której przekuwano żelazo natomiast poniżej istniała huta szkła oraz połączona z nią przesiewalnia potażu otrzymywanego z popiołu drzewnego, a potrzebnego do wytopu szkła. Kuźnię zasilał węgiel drzewny otrzymywany przy wypalaniu karczowanego drewna w tzw. mielerzach oraz wydobywana ruda darniowa. Wydobywano także piaskowiec z kilku kamieniołomów, z którego największy był "Skała" i jego pozostałości mozna oglądać do dziś. Do Janowca biegły drogi z mysłowickiego zamku oraz szopienickiego folwarku Antoniów.

Z biegiem czasu obok folwarku wyrosła osada nazwana Janowem - wymieniona w protokole sądowym w 1744 roku.
Jeden z następnych ordynatów, Felicjan Mieroszewski założył w 1824 roku pierwszą kopalnię w Janowie "Gute Erwartung", która działała aż do 1877 roku. Następna kopalnia to "Morgenroth", która zaczęła wydobycie w 1835 roku i w 1883 roku weszła w skład kopalni "Giesche" (dzisiejsza KWK "Wieczorek"). Kolejnymi kopalniami, które powstały na terenie Janowa to "Gute Amalie" działająca od 1834 roku i w latach 70 tych XIX wieku włączona w skład późniejszej kopalni "Mysłowice", oraz kopalnia "Jacob" wydobywająca węgiel od 1851 roku do 1901 roku. Przy kopalni "Gute Amalie" powstała huta cynku "Amalie", która w 1867 roku została włączona w skład innej janowskiej huty, "Arnold" i wraz z nią zamknięta w 1870 roku.

Rozwój kopalni wciąż postępował z uwagi na bogate pokłady węgla na terenie Janowa - i tak do wymienionych powyżej kopalni wkrótcve dołączyły nowe: "Pepita", która eksploatowana była w latach 1860 - 1896 (kiedy włączono jej pole górnicze do kopalni "Reserve"), "Guter Albert" (1860 - 1883) - włączona do kopalni "Giesche"; kopalnia "Susanna" eksploatowana w latach 1864 - 1878, a w 1896 roku włączona do kopalni "Reserve".

Warto nadmienić, że początkowymi współwłaścicielami kopalń byli kolejni właściciele Mysłowic oraz lokalni kupcy, a nawet jak w przypadku kopalni "Susanna" - restauratorzy, jak Traugot Knaut z Mysłowic. Następnie od roku 1870 następuje szybka konsolidacja właścicieli, którymi zostają wielkie firmy przemysłowców śląskich: Giesche oraz KSAGiH.

Wraz z rozwojem przemysłu postępował także rozwój Janowa. W 1783 roku Janów liczył 141 mieszkańców. W pierwszej połowie XIX wieku, w związku z nowym podziałem terytorialnym wydzielono gminę Janów, która wraz z pobliską gminą Mysłowice-Zamek liczyła w 1830 roku 75 budynków i 469 mieszkańców, natomiast w samym Janowie w 1850 roku stały 63 domy mieszkalne.

Ostatni ordynat mysłowicki - Aleksander Mieroszewski, który polubił polowania w Janowie rozbudował dworek myśliwski o park typu angielskiego ze stawem i aleją spacerową. Na alei, w 1835 roku postawił obelisk z piaskowca przedstawiający głowę św. Jana Chrzciciela oraz własną sentencją w języku polskim. Obelisk przeniesiono w 1912 roku do ogrodu willi dyrektora kopalni "Giesche", a dziś po odnowieniu, stoi przed Szpitalem Górniczym w Nikiszowcu.
Sprzedanie ordynacji w 1839 roku Marii Wincklerowej, nie zahamowało rozwoju Janowa. W 1838 roku wybudowano Górnośląską Kolej Wąskotorową, zwaną inaczej "kolejką konną", która biegła z Szaleju koło Bytomia, przez Janów aż do Brzęczkowic. Wagonikami dostarczano bytomski galman do janowskich hut, a w drodze powrotnej zabierano węgiel z mysłowickich kopalń. W 1848 roku powstała w Janowie szkoła. W 1869 roku wybrano pierwszego naczelnika gminy, którym został Józef Rupała.

W 1874 roku nastąpił podział gminy Mysłowice-Zamek na obszar dworski oraz obszar gminy - po tym podziale gmina wiejska Janów liczyła 1200 mieszkańców. Sama gmina posługuje się od 1873 roku pieczęcią z herbem "Tarczała", na którym na niebieskiej tarczy widnieje żuraw (a nie czapla!) stojący na jednej nodze i trzymający kamień w drugiej.

Pod koniec XIX wieku spółka Georg von Giesches Erben kupiła teren liczący 1900 hektarów lasu, wydzielony z obszaru dworskiego Mysłowice - Zamek, nazwała go "Gieschwald" i w 1907 na tym terenie rozpoczęto budowę kolonii Giszowiec, a w 1908 roku ruszono z budową drugiej kolonii - Nikiszowiec.

Janów aktywnie włączył się do polskiej akcji powstańczej. W grudniu 1918 roku powstało Towarzystwo Polek, w styczniu 1919 roku powstało gniazdo "Sokoła". W I Powstaniu Śląskim oddział powstańców janowskich rozbroił miejscową policję i żandarmerią niemiecką, a następnie wzięli udział w boju o Mysłowice. Podczas II Powstania powstańcy wzięli do niewoli miejscowy oddział Sipo.

W Plebiscycie wzięło udział 2565 osób, z czego 2044 osób oddało głosy za Polską, a za Niemcami 483 osób.
W III Powstaniu Sląskim, 3 maja 1921 roku, Janów został opanowany przez powstańców. W powstaniach zginęło 12 mieszkańców Janowa. 20 czerwca 1922 roku, uroczyście Janów został przekazany Polsce.

Natomiast dekretem Wojewody Śląskiego, 1 lipca 1924 roku, rozwiązane obszary dworskie i miejskie zostały podzielone: Janów Wiejski został przyłączony do Giszowca, a Janów Miejski do Mysłowic.

Obszar dzielnicy

Janów Miejski sąsiaduje z Bończykiem, Śródmieściem i Ćmokiem. Jego obszar od północy i wschodu zamyka się ulicami Rzemieslniczą, Gojawiczyńskiej, Leśmiana, Zapolskiej, Załuskiego, Wielkiej Skotnicy i Moniuszki, od południa ulicą Mikołowską, a od zachodu terenami leśnymi na zachodniej granicy miasta. W skład Janowa Miejskiego wchodzą ulice:

- 1000-lecia Państwa Polskiego
- 28 Stycznia
- Barbary
- Batorego Stefana
- Bohaterów Getta
- Bończyka Norberta (zachodnia część do ul. Jastruna)
- Cegielniana
- Działkowa (zachodnia część do ul. Moniuszki)
- Fitelberga Grzegorza
- Fredry Aleksandra
- Gałczyńskiego Konstantego Ildefonsa
- Gojawiczyńskiej Poli (południowa część do ul. Leśmiana)
- Gruntowa
- Harcerska
- Huta Amalii
- Janowska
- Jasienicy Pawła
- Jasińskiego Pawła
- Jastruna Mieczysława
- Jodłowa
- Kościuszki Tadeusza
- Kraszewskiego Józefa Ignacego (zachodnia część do ul. Moniuszki)
- Kwiatowa (zachodnia część do ul. Moniuszki)
- Mikołowska (zachodnia część do ul. Moniuszki)
- Łączna
- Leśmiana Bolesława (zachodnia część do ul. Gojawiczyńskiej)
- Łokietka Władysława
- Mieszka I
- Plater Emilii
- Przybosia Juliana
- Rolna
- Staffa Leopolda
- Szopena Fryderyka (zachodnia część do ul. Moniuszki)
- Świerkowa
- Tetmajera Przerwy Kazimierza
- Tuwima Juliana
- Wielka Skotnica (zachodnia część do ul. Moniuszki)
- Załuskiego Zbigniewa (zachodnia część do ul. Zapolskiej)
- Zapolskiej Gabrieli (zachodnia część do ul. Załuskiego)